Kva inneheld Språksamlingane?
Språksamlingane gjev tilgang til norske ordbøker, dialektarkiv, namnegransking, gammalnorske kjelder og fagspråk. Her er samlingsområda:
Ordbøker
Språksamlingane forvaltar grunnlagsmaterialet for dei norske nasjonale ordbøkene.
- Bokmålsordboka og Nynorskordboka – standardordbøkene, eigd av UiB og Språkrådet
- Norsk Ordbok – stor dokumentasjonsordbok for nynorsk og dialektar; prosjekt Norsk Ordbok a–h (NO-AH) pågår 2019–2029
- Norsk ordbank – database som koplar grunnord til bøyingsmønster; open lisens sidan 2011
Kontakt: ordbok@uib.no
Dialektologi
Norsk målføresynopsis og anna materiale dokumenterer norske dialektar og talemål. Samlinga støttar forsking på geografisk variasjon og historisk utvikling av norske dialektar.
- Norsk målføresynopsis (1946–1970) – 43 band med systematisk informasjon om dialekttrekk frå over 1 300 norske dialektar. Immateriell kulturarv sidan desember 2022.
- Norsk dialektatlas – 961 handteikna kart med isoglossar for norske dialektar (1950–1980), digitaliserte og georefererte
- Talemålsarkivets registrant – digitaliserte lydopptak frå Norsk dialektarkiv
Gammalnorsk og norrønt
Samlingar knytte til gammalnorsk og norrønt, til støtte for forsking på mellomalderleg norsk og nordisk språk. Inkluderer ordbokssetlar, diplomavskrifter og materiale frå det tidlegare Gammelnorsk Ordboksverk.
- Diplomatarium Norvegicum – søk i norsk diplommateriale
- Medieval Nordic Text Archive (Menota) – digitale utgåver av norrøne tekstar
- Ordbog over det Gamle norske Sprog (Fritzner)
- Cleasby-Vigfusson: Icelandic-English Dictionary
- Zoëga: Concise Dictionary of Old Icelandic
Namnegransking
Norsk stadnamnarkiv og anna materiale for forsking på norske stad- og personnamn (onomastikk). Det nasjonale stadnamnregisteret inneheld om lag 700 000 namn frå tre arkiv, pluss 3 700 originale innsamlingskart.
- Stadnamnportalen – digitaliserte stadnamndatabasar, open for alle
- Stedsnavnarkivet
- Oppslagsarkivet
- Kartarkivet
Termportalen
Termportalen er ein nasjonal portal for fagterminologi som gjev fri tilgang til norsk terminologi på tvers av fagfelt. Dei fleste termbaser har terminologi på bokmål, nynorsk og engelsk. Portalen har òg eit gratis redigeringsverktøy for terminologiregistrering.
Kontakt: termportalen@uib.no
Trykkplater – pågåande digitalisering
Språksamlingane har 234 trykkplater (klisjéar i kopar, sink og stål) som viser manuskript, diplom, kart og planar. Hovuddelen er knytt til mellomalderkjelder:
- 100 plater frå Gammelnorsk Homiliebok (ca. 1200–1225)
- 77 plater frå Oslos bylov (ca. 1300–1450)
- 51 diplomplater (1225–1383)
- Diverse andre plater (kart, gradualar, skipsplan)
Eit digitaliseringsprosjekt vart starta sommaren 2024 og arbeider med høgkvalitets avfotografering, metadata-dokumentasjon, tilgjengeleggjering på Marcus og arkivering i syrefrie boksar. Seinare fasar omfattar korrosjonshandsaming og reproduksjon av gamle trykk.
Prosjektleiar: Juliane Tiemann (juliane.tiemann@uib.no)
Historikk og fagleg leiing
Språksamlingane har opphav i fire tidlegare instituttsamlingar ved Universitetet i Oslo: Norsk Ordbok, Norsk målførearkiv, Norsk stadnamnarkiv og Norsk leksikografisk institutt. Samlingane inneheld òg ei rekkje private forskararkiv, og tek imot arkivmateriale av vitskapleg relevans frå private og offentlege verksemder.
Fagleg leiar er Peder Gammeltoft (førstebibliotekar og vitskapleg leiar).